122 Milyon Dolarlık Yolu Heyelan Aldı

 

Sarp-Hopa yolu 3 yıl önce 122 milyon dolar maliyetle bitirildi. Yol trafiğe henüz açılmıştı ki heyelan başladı. Tünelin ağzı, düşen taşlarla tahrip oldu. Heyelan durdurulamayınca tek şeridi kapatıldı. Karayolları yetkilileri şimdi heyelanı durdurmanın yollarını arıyor...

 

Denizini Kaybeden Karadeniz

Yazı: Şükran Özçakmak
Fotoğraflar: Bünyamin Aygün

Kaynak: Milliyet Gazetesi
 

KALANLAR BARİ KURTARILSIN DİYE

 

Denizin ve yeşilin ezgisi vardı Karadeniz'in kemençesinde, tulumunda. Denizin ve yeşilin coşkusu vardı Karadenizlinin yüreğinde. Yargı kararlarını ezerek ilerleyen Karadeniz Sahil Yolu'nu Artvin Sarp Sınır Kapısı'ndan Sinop'a kadar dolaştık. Gördük ki coşkusuna gem vurulmuş, kabaran yüreği karaya vurmuş Karadenizlinin. Yol, Karadenizlinin devlet otoritesine karşı olan güvenine, itaatine, belki de tarihinde ilk kez darbe vurmuş. "Denizle yol arasında kaldık. Yola hasrettik, sorgulamadık. Şimdi cezaevindeki mahkûmlar gibiyiz" diyor Karadenizli... Sarp-Samsun arasındaki yol; gerekli hiçbir hazırlık yapılmadan başlamış ve yüzde 80'i tamamlanmış. Geri dönüşü olmaması için de yargı kararlarıyla adeta yarışılmış. Güzergâh noktaları belirlenerek ihale edilen projesiz yolda, halen gecikmeden kurtarılabilecek yerler var. Yakakent - Sinop yolu henüz 4. kilometrede. Çevre ve Orman Bakanı Osman Pepe'nin deyişiyle, "yapanın eli kolu kırılsın" demeye varmadan kurtarılabilecek güzelim koylar, Karadenizlinin deyişiyle, "özünde bir, sözünde bir" hükümet üyelerinin yolunu gözetmekte...
 

Sarp Sınır Kapısı'ndan başlayan ve Gerze Yakakent'e kadar kıyısı doldurulan il ve ilçelerde yaptığımız araştırmanın ilk durağı olan Sarp - Hopa yolunda hesapsız yapılan yolun ağır maliyeti var. Vatandaşın, "Faturayı biz ödedik, hesabını kim verecek?" dediği 19 kilometrelik yolun öyküsü 1975'li yıllarda başladı. Aslında Karadeniz'de doğanın dengesinin bozulamayacağının ilk belgesi gibiydi Sarp - Hopa yolu. Deniz, yolla birlikte üzerindeki otomobilleri de alıp götürünce yol inşaatı bu kez biraz daha içeri kaydırıldı. Sarp Sınır Kapısı'nın açılmasıyla, önce genişletme çalışması başlatılan bu yol, daha sonra Karadeniz Sahil Yolu Projesi'ne dahil edilip bölünmüş yola dönüştürülmek istendi. 1997'de yol inşaatı 50 milyon dolara (yaklaşık 78 milyon YTL) ihale edildi. Yapımı yılan hikâyesine dönen yol, 3 yıl önce 122 milyon dolar (yaklaşık 190 milyon YTL) maliyetle bitirildi. Bu yolun kilometresi 6.5 milyon dolara, yani otoban maliyet fiyatına yapılmış oldu. Yolun üzerinde, en uzunu 1100 metre olmak üzere 3 ayrı tünel geçişi var. Bunlardan en uzunu olan Esenkıyı tünelinin girişi heyelan nedeniyle hasar gördü. Heyelan durdurulamayınca da duble yolun bir yönü kapatıldı, ulaşım tek yönden sağlanmaya başlandı. Tüneller de atıl kaldı.
 

Fazla Dinamit Yapıyı Bozdu

Karayolları şimdi heyelanı durdurmanın yollarını arıyor. Ancak Kemalpaşa Belediye Başkanı Yalçın Emiralioğlu, şöyle dedi: "Zamanında yolun fizibilitesini hazırlamadılar. İşi çabuk bitirelim diye 10 ton yerine 150 ton dinamit attılar. Toprak ve kayaların yatağı yerinden oynadı. Şimdi de 'Olmadı, yeniden yapacağız' diyorlar. Burada mağdur olan yalnızca Karadenizli değil tüm Türkiye. Trilyonlarca lira denize döküldü. Karayolları, heyelanı durduracak teknoloji bulamazsa, üç ayrı tünelle yapılan bu yol atıl kalacak ve yerine denize kazık çakılarak yeni bir yol yapılacak. Ancak 3 kilometre kıyı şeridimiz kaldı, buna izin vermeyiz." Karayolları yetkilileri ise çözüm arayışı içinde olduklarını belirtmekle yetiniyorlar. Heyelanın önlenmesi veya denize kazık çakılarak yeni bir yol yapılmasının ise Karadeniz Sahil Yolu'nun tümden bitirilmesinden sonra gündeme geleceği bildiriliyor.

 

Tır'ların Bekleme Parkı Yok

Bu yoldaki plansızlık sadece bununla sınırlı değil. Sarp Sınır Kapısı'nda iki ayrı tünelin içinden uzun TIR kuyruğu dikkat çekiyor. Uluslararası ticareti artıracağı düşünülerek planlanan sahil yolu projesinde, sınır kapısı gerekliliği olan TIR bekleme parkları unutulmuş. Gümrük kontrolü işlemleri ağır aksak ilerlediği için Sarp Kapısı'ndan Rusya'ya geçmek isteyen TIR'lar, bazen 15 -20 gün boyunca tünelin içinde, karanlıkta ve egzoz dumanı içinde beklemek zorunda kalıyor. Günlerce tünele hapsolan TIR şoförleri, tünelin içinde yemek pişirme zorunluluğundan, tuvalet ihtiyacını giderememekten, çöplerini atacak yer bulamamaktan, vatandaş da trafik ve kötü kokudan şikâyet ediyor.

 

1.5 milyar $ dediler, 4.5 milyar $ gitti

Fizibilite çalışması yapılmadan, heyelanlı bölgeler tespit edilmeden, çevresel etki değerlendirmesi yapılmadan, "Çizgi Projesi", yani "Hat Belirleme Projesi"yle 1987'de ihale edilen Sinop - Sarp arası Karadeniz Sahil Yolu'nun maliyeti yaklaşık 4.5 milyar doları (yaklaşık 7 milyar YTL) buldu. Oysa ilk maliyet yaklaşık 1.5 milyar dolar (yaklaşık 2.3 milyar YTL) olarak hesaplanmıştı.

 

Maliyet Neden Arttı ?

Projesiz ihale edilen yolun güzergâhları, bazı yerlerde AB standartlarına uymadığı, bazı yerlerde ise belediyeye arsa kazandırmak, hatırı sayılır kişilerin işyeri veya evlerine dokunmamak için açılan tüneller gibi gerekçelerle değiştirilince maliyet beklenenin kat kat üzerine çıktı. Oysa Karayolları Genel Müdürlüğü, Karadeniz sahillerini kurtarmak için sivil toplum örgütlerinin üniversitelere hazırlattığı alternatif güney projelerini, "Tünellerle geçiş pahalı olur" gerekçesiyle dikkate bile almamıştı.
Artvin Sarp Sınır Kapısı'nda 15 Kasım 1997'de başlayan ve Samsun'u kapsayan sahil yolu güzergâhının yüzde 60'ı deniz dolgusuyla yapıldı. Projede, Giresun Piraziz - Sarp arasındaki 112 noktada toplam 175 adet hidrolik köprü, 25 noktada 20 bin 901 metre tünel, 50 adet köprülü kavşak, 71 hemzemin kavşak, L, U ve T olmak üzere 221 mahmuz bulunmakta. Yapılan araştırmalar, doğal yapının yüzde 80'inin bozulduğunu ortaya çıkarıyor. Plajların yüzde 90'ı tamamen yok edildi.

 

Taş Manzaralı Çay Bahçeleri

Artvin'in Arhavi ilçesi ise artık sahil beldesi değil yol beldesi. Denize sıfır olan çay bahçeleri ve aile gazinosunun önünde 20 metrelik bir toprak yığını var. Yol, denize sıfır geçiyor. Çay bahçelerinde kimse oturmuyor. Gazinonun penceresi toprak olduğu ve yola baktığı için, bugüne kadar binanın hiç kullanılmayan çatısı terasa dönüştürülmüş ancak vatandaş buraya da uğramıyor.

 

 

Hopa Girişi Unutulmuş

Hopa'ya gelindiğinde araçları başka bir sürpriz bekliyor. Çünkü yolda Artvin - Hopa girişi unutulmuş. Artvin'den gelen otomobiller, Hopa girişindeki viyadükte, ne yöne gideceğini kestiremediği için ansızın duruyor ve kazaya neden oluyor. Karayolları, yolun sağına yol açmak istemiş ancak bu alanın dar olduğunu görünce vazgeçmiş. Şimdi çözüm aranıyor..

 

Yetişin Yolu Başlattılar...

Muhtarın, "Yetişin, yolu yine başlattılar" feryadıyla Aksu'ya (Fındıklı) yöneldik. Önüne "Berlin Duvarı" çekilen Aksu'da vatandaşlar kepçeleri çaresizlikle izliyordu.

HArtvin Sarp Sınır  Kapısı'nda başlayan yoldaki araştırmalarımızı, şiddetli yağış nedeniyle henüz tamamlayamamıştık ki, Aksu Muhtarı Musa Kazım Özçiçek'in, "Yetişin, yolu yine başlattılar" telefonunu aldık. Canı yanan insanın feryadıydı Özçiçek'in sözleri. Sanki taşlar denize değil yüreğine doluyordu.
Rize'nin Fındıklı ilçesi Aksu Mahallesi'ne vardığımızda, kepçeler, silindirler dört bir koldan yangından mal kaçırırcasına çalışmaya başlamıştı. Aksu'nun önüne önce 7 metre duvarla set çekilmiş, sonra da kıyısı kayalarla doldurulmuştu. Muhtar Özçiçek, eylem yapmaları halinde haklarında işlem yapılacağı yönünde uyarılan vatandaşlarla birlikte dolgu alanında çaresizlikle çalışmayı izliyordu. İş makinelerini kullanan işçiler de tedirgindi. Vatandaşlar, el ele tutuşup bir süre oturma eylemi yaptı. Onlar çaresizliğin suskunluğuna bürününce, işçiler konuşmaya başladı: "İnanın, attığımız, parçaladığımız her kayayla yüreğimiz eziliyor ama emir kuluyuz." Trabzon İdare Mahkemesi'nin verdiği üç ayrı iptal kararıyla vatandaş rahat bir nefes almıştı. Bu kararlara yönelik yürütmeyi durdurma isteği de Danıştay'da kabul edilmemişti. Buna rağmen, Trabzon Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, Aksu'da bulunan sit alanını yerinde inceleme yapmadan kaldırdı. Mahkeme kararlarının esasına aykırı yeni bir dolgu imar planını onaylayan Bayındırlık ve İskân Bakanı Faruk Nafiz Özak'ın imzası da kurul kararına eklenince yol inşaatı yeniden başlatıldı.

 

Bilirkişi Uzman Değil

Trabzon İdare Mahkemesi, 17 Mayıs'ta, "Aksu sitten çıkarılamaz" diyerek yürütmeyi durdurma kararı verince iki duvar arası boş kaldı. Bir ay işi bırakan Karayolları müteahhitlerinin, hızla bu boşluğu doldurmaya başlamasının nedenini daha sonra yaptığımız araştırmayla öğrendik.
Trabzon İdare Mahkemesi'nin verdiği karara, Kurul tarafından yapılan itiraz değerlendirilmiş, bir üst mahkeme olan Trabzon Bölge İdare Mahkemesi, yürütmenin durdurulma kararının kaldırılmasına hükmetmişti. Gerekçe ise yine mahkemenin atadığı bilirkişilere, konusunda uzman olmadıkları halde rapor hazırlatıldığı yönündeydi.

 

Danıştay : Durdurun !

İdare Mahkemesi, itiraz doğrultusunda konusunda uzman yeni bilirkişiler atamaya hazırlanırken, bu kez Danıştay Dava Daireleri Kurulu, Fındıklı ile ilgili olarak Bayındırlık ve İskân Bakanlığı'nın 17 Ekim 2005'te onayladığı dolgu imar planının iptali talebiyle açılan davada, yürütmeyi durdurma kararı verdi. Kurul'un 14 Temmuz'da verdiği kararın, henüz Karayolları'na tebliğ edilmediği öğrenildi. Karayolları, bu süreç içerisinde yolu hızla doldurmaya devam etti.

 

Ardeşen ve Pazar

Fındıklı'dan sonra gittiğimiz Ardeşen ve Pazar ilçelerinde de Karadenizlinin dağlarla deniz arasında mahkûm olduğunu gördük. Van 100. Yıl Üniversitesi'ne alternatif güney yolu projesi hazırlatan Ardeşen Belediyesi'nin AKP'li Başkanı Mümtaz Sinan, bu projeyi uygulatmakta başarılı olamayınca Karayolları'nın hazırladığı dolgu imar planını meclis kararıyla onayladı. Avukat Ferhat Artan'ın başını çektiği çevreciler de hukuk yoluyla mücadeleyi seçti. Yargı süreci devam ederken kıyı tamamen dolduruldu. Yolun yalnızca asfaltlama çalışması kaldı.

 

Denize 7 Metrelik Engel

Pazar'ın girişindeki Hamidiye köyünün 3.5 kilometrelik sahilinin, sadece 200 metresinde kumsal bırakıldı. Kumsalın denize mesafesi 10 metre. Pazar'ın 4 kilometrelik bölümünde denizle vatandaşın arasında 7 metre yüksekliğinde duvar çekildi. Hamidiye'de kumsala ulaşımı sağlamak için Karayolları'nın yaptığı altgeçit, su bastığı için kullanılamıyor. Hamidiye için açılan dava halen devam ediyor, ancak yol bitti. Pazar'da da daha önce denize bakan balık restoranları şimdi duvara bakıyor.

 

Devam Edecek...